Hiện nay, mọi cường quốc trên Trái Đất đều đang chìm trong nợ nần, làm dấy lên câu hỏi muôn thuở: "Nếu tất cả mọi người đều mắc nợ, vậy ai là người cho vay?" Gần đây, cựu Bộ trưởng Tài chính Hy Lạp Yanis Varoufakis đã đưa ra phân tích chuyên sâu về hệ thống nợ toàn cầu phức tạp và mong manh này trong một podcast, cảnh báo rằng hệ thống này đang phải đối mặt với nguy cơ sụp đổ chưa từng có.
Yanis Varoufakis lập luận rằng những người cho vay nợ chính phủ không phải là người ngoài cuộc, mà là một hệ thống khép kín trong quốc gia . Ví dụ, tại Hoa Kỳ, các chủ nợ lớn nhất là Cục Dự trữ Liên bang và các quỹ tín thác nội bộ của chính phủ như An sinh Xã hội. Một bí mật sâu xa hơn nằm ở việc người dân thường nắm giữ một lượng lớn trái phiếu chính phủ thông qua lương hưu và tiền tiết kiệm, khiến họ trở thành những người cho vay lớn nhất.
Đối với các nước ngoài, chẳng hạn như Nhật Bản, việc mua trái phiếu kho bạc Hoa Kỳ là một công cụ để tái chế thặng dư thương mại và duy trì sự ổn định của đồng tiền. Do đó, ở các nước giàu, trái phiếu chính phủ thực sự là tài sản an toàn nhất mà các chủ nợ đang tranh giành nắm giữ.
Yanis Varoufakis cảnh báo rằng hệ thống sẽ phải đối mặt với khủng hoảng khi niềm tin sụp đổ, như lịch sử đã chứng minh . Mặc dù quan niệm thông thường cho rằng các nền kinh tế lớn sẽ không vỡ nợ, nhưng những rủi ro như nợ toàn cầu cao, môi trường lãi suất cao, phân cực chính trị và biến đổi khí hậu đang tích tụ và có thể dẫn đến mất niềm tin vào hệ thống, tiềm ẩn nguy cơ gây ra thảm họa.
Yanis Varoufakis tóm tắt câu đố "ai là chủ nợ" như sau: câu trả lời là tất cả chúng ta . Thông qua các quỹ hưu trí, ngân hàng, ngân hàng trung ương và thặng dư thương mại, các quốc gia cùng nhau cho vay lẫn nhau, tạo thành một hệ thống nợ toàn cầu rộng lớn và liên kết chặt chẽ. Hệ thống này đã mang lại sự thịnh vượng và ổn định, nhưng cũng trở nên cực kỳ bất ổn do mức nợ chưa từng có.
Vấn đề không phải là liệu nó có thể tiếp tục vô thời hạn hay không, mà là liệu sự điều chỉnh sẽ diễn ra dần dần hay bùng phát đột ngột dưới dạng khủng hoảng. Ông cảnh báo rằng biên độ sai số đang thu hẹp dần, và mặc dù không ai có thể dự đoán tương lai, nhưng những vấn đề mang tính cấu trúc như lợi ích không cân xứng của người giàu và lãi suất cao mà các nước nghèo phải trả không thể tồn tại mãi mãi, và không ai thực sự kiểm soát được hệ thống phức tạp này bằng logic riêng của nó.
Sau đây là tóm tắt những điểm nổi bật của podcast:
Ở các quốc gia giàu có, công dân vừa là người đi vay (hưởng lợi từ chi tiêu của chính phủ) vừa là người cho vay, vì tiền tiết kiệm, lương hưu và hợp đồng bảo hiểm của họ được đầu tư vào trái phiếu chính phủ.
• Nợ của chính phủ Hoa Kỳ không phải là gánh nặng áp đặt lên các chủ nợ không muốn trả, mà là tài sản mà họ muốn sở hữu.
Hoa Kỳ dự kiến sẽ phải trả 1 nghìn tỷ đô la tiền lãi trong năm tài chính 2025.
Đây là một nghịch lý lớn của chính sách tiền tệ hiện đại: chúng ta tạo ra tiền để cứu nền kinh tế, nhưng số tiền này lại mang lại lợi ích không cân xứng cho những người vốn đã giàu có. Mặc dù hệ thống này hiệu quả, nhưng nó lại làm trầm trọng thêm bất bình đẳng.
Nghịch lý thay, thế giới lại cần nợ chính phủ.
Trong suốt lịch sử, khủng hoảng thường bùng phát khi lòng tin suy giảm; khủng hoảng xảy ra khi người cho vay đột nhiên quyết định không còn tin tưởng người đi vay nữa.
Mọi quốc gia đều có nợ, vậy ai là chủ nợ? Câu trả
